1. 2026 to nie „rok przed AMLR”, lecz rok przebudowy procesu AML
AMLR, czyli rozporządzenie (UE) 2024/1624, będzie stosowane co do zasady od 10 lipca 2027 r., ale standardy, które przesądzą o sposobie jego wykonywania, powstają już teraz. Z dniem 1 stycznia 2026 r. mandaty i funkcje EBA w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy przejął Urząd ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu (AMLA), a dotychczasowe wytyczne i standardy EBA pozostają w mocy do czasu ich zastąpienia przez AMLA. Od 2028 r. AMLA będzie bezpośrednio nadzorować 40 najbardziej złożonych instytucji finansowych lub grup w Unii.
Moduł porządkuje architekturę pakietu. AMLR zawiera bezpośrednio stosowane obowiązki podmiotów obowiązanych: polityki, procedury i kontrole wewnętrzne (art. 9), ocenę ryzyka całej działalności (art. 10), funkcje zgodności (art. 11), środki należytej staranności wobec klienta (art. 19 do 28), wzmożone środki należytej staranności (art. 34 do 46) i zgłaszanie podejrzeń (art. 69 do 74), a ponadto przepisy o przejrzystości beneficjentów rzeczywistych (art. 51 do 68), zakaz prowadzenia rachunków anonimowych (art. 79) i limity płatności gotówkowych (art. 80). Dyrektywa (UE) 2024/1640 (AMLD6) reguluje krajową architekturę systemu: ocenę ryzyka, nadzór, jednostki analityki finansowej, rejestry beneficjentów rzeczywistych i rejestry rachunków bankowych.
Perspektywa krajowa jest równie istotna. Do czasu stosowania AMLR analityk działa na gruncie ustawy AML (tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 644). Projekt nowelizacji wdrażającej AMLD6 jest w toku, a strategia przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, przyjęta uchwałą nr 75 Rady Ministrów z 10 lutego 2026 r., zakłada dostosowanie przepisów krajowych do pakietu do IV kwartału 2027 r. Uczestnik otrzymuje mapę zmian, które należy wprowadzić już teraz, zamiast listy przepisów formalnie stosowanych dopiero od 2027 r.
2. Środki bezpieczeństwa finansowego po AMLA: mniej lokalnych zwyczajów, więcej jednolitego standardu dowodowego
AMLA 9 lutego 2026 r. rozpoczęła konsultacje projektów regulacyjnych standardów technicznych (RTS) wydawanych na podstawie art. 28 ust. 1 AMLR, które określają informacje niezbędne do stosowania standardowych, uproszczonych i wzmożonych środków należytej staranności, oraz na podstawie art. 19 ust. 9 AMLR, które określają kryteria identyfikacji stosunków gospodarczych, transakcji okazjonalnych i transakcji powiązanych, a także podmioty, sektory i transakcje wysokiego ryzyka, wobec których mogą obowiązywać niższe progi. Konsultacje trwały do 8 maja 2026 r., a ostateczne projekty AMLA miała przekazać Komisji Europejskiej do 10 lipca 2026 r.
Moduł zestawia projektowane standardy z art. 34 ust. 1 ustawy AML, zgodnie z którym środki bezpieczeństwa finansowego obejmują identyfikację klienta i weryfikację jego tożsamości, identyfikację beneficjenta rzeczywistego wraz z ustaleniem struktury własności i kontroli, ocenę stosunków gospodarczych i uzyskanie informacji o ich celu i zamierzonym charakterze oraz bieżące monitorowanie, obejmujące analizę transakcji, badanie źródła pochodzenia wartości majątkowych w przypadkach uzasadnionych okolicznościami i aktualizację dokumentów. Art. 34 ust. 3 wymaga dokumentowania zastosowanych środków i wykazania na żądanie organów kontroli, że odpowiadały one poziomowi rozpoznanego ryzyka.
Na tym tle uczestnicy odróżniają sytuację, w której instytucja ma dokument, od sytuacji, w której informacja została zweryfikowana na podstawie wiarygodnego i niezależnego źródła. Omawiamy rolę proporcjonalności i podejścia opartego na ryzyku, kryteria łączenia pozornie odrębnych transakcji oraz wpływ nowych zasad na aktualizację danych klientów, wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego i przegląd istniejącego portfela. W odniesieniu do relacji nawiązanych przed wejściem w życie RTS projekt przewiduje dostosowanie posiadanych informacji do nowych wymogów w sposób uwzględniający ryzyko.
3. Bieżące monitorowanie stosunków gospodarczych: jak AMLA opisuje aktualny profil klienta
Art. 26 AMLR wymaga bieżącego monitorowania stosunków gospodarczych, obejmującego okresowe przeglądy danych klienta oraz monitorowanie transakcji i aktywności w celu wykrycia zachowań potencjalnie podejrzanych, a art. 26 ust. 5 zobowiązuje AMLA do wydania wytycznych w tym zakresie. Projekt wytycznych był konsultowany od 3 czerwca do 3 września 2026 r., a wersja ostateczna ma zostać wydana w IV kwartale 2026 r. Składa się z zasad ogólnych, wytycznej o aktualizacji informacji o kliencie w drodze przeglądów okresowych i przeglądów wywoływanych zdarzeniami oraz wytycznej o systemie monitorowania transakcji i aktywności.
Moduł pokazuje, jak przejść od statycznego profilu klienta do oczekiwanej aktywności: co klient powinien robić, jak często, w jakich kwotach, z jakimi kontrahentami i w jakich jurysdykcjach. Projekt AMLA wskazuje, że zależnie od modelu działalności monitorowanie może obejmować kontrole przed transakcją, monitorowanie w czasie rzeczywistym i przeglądy po transakcji, a gdy nie da się uzyskać aktualnych informacji, instytucja może czasowo zawiesić lub ograniczyć transakcje przed rozwiązaniem relacji zgodnie z art. 21 AMLR, pod warunkiem skutecznego zarządzania ryzykiem. W prawie krajowym odpowiednikiem jest art. 41 ust. 1 ustawy AML, który przy niemożności zastosowania środków bezpieczeństwa finansowego nakazuje nie nawiązywać stosunków gospodarczych, nie przeprowadzać transakcji albo rozwiązać stosunki gospodarcze.
Część analityczna obejmuje przeglądy wywoływane zdarzeniami, alerty behawioralne, nowe źródła danych, zmianę beneficjenta rzeczywistego, nowe produkty i kanały oraz kalibrację scenariuszy, dzięki której analityk odróżnia transakcję nietypową od podejrzanej. Szczególny nacisk pada na udokumentowanie przyczyn zamknięcia alertu w sposób, który pozwala wykazać adekwatność zastosowanych środków.
4. Od alertu do zawiadomienia: AMLA standaryzuje to, co dziś bywa opisane jednym zdaniem
Do lipca 2027 r. analityk działa na gruncie ustawy AML. Art. 74 dotyczy zawiadomienia Generalnego Inspektora Informacji Finansowej o okolicznościach, które mogą wskazywać na podejrzenie prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, przekazywanego niezwłocznie, nie później niż w terminie 2 dni roboczych od potwierdzenia podejrzenia. Art. 86 obejmuje transakcję, którą instytucja zamierza przeprowadzić, i uruchamia mechanizm jej wstrzymania. Art. 54 ustanawia obowiązek zachowania tajemnicy, a art. 41 ust. 2 wymaga oceny, czy niemożność zastosowania środków bezpieczeństwa finansowego uzasadnia zawiadomienie.
Od 10 lipca 2027 r. podstawą będzie art. 69 ust. 1 AMLR: podmiot obowiązany z własnej inicjatywy zgłasza jednostce analityki finansowej przypadki, w których wie, podejrzewa lub ma uzasadnione podstawy, by podejrzewać, że środki lub działania, bez względu na kwotę, pochodzą z działalności przestępczej albo są związane z finansowaniem terroryzmu lub działalnością przestępczą. Zgłoszeniu podlegają także transakcje usiłowane i podejrzenia wynikające z niemożności zastosowania środków należytej staranności, a na żądanie jednostki analityki instytucja odpowiada w ciągu 5 dni roboczych, chyba że jednostka skróci lub wydłuży ten termin. Art. 73 AMLR ustanawia zakaz ujawniania. AMLA 2 lipca 2026 r. rozpoczęła konsultacje projektu wykonawczych standardów technicznych (ITS) na podstawie art. 69 ust. 3 AMLR, określających format zgłaszania podejrzeń i przekazywania danych transakcyjnych; projekt przewiduje szablony dostosowane do rodzajów podmiotów obowiązanych, konsultacje trwają do 20 września 2026 r., a wysłuchanie publiczne wyznaczono na 9 września 2026 r.
Dla analityka oznacza to presję na jakość opisu, kompletność danych i logiczne powiązanie faktów. Uczestnicy ćwiczą budowę hipotezy prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, chronologię, wskazanie źródeł danych, powiązania osobowe i transakcyjne, uzasadnienie podejrzenia oraz oddzielenie faktu, sygnału ryzyka i wniosku. Omawiamy zasady eskalacji wewnętrznej i komunikacji z klientem po powstaniu podejrzenia, tak aby czynności wyjaśniające nie naruszały obowiązku zachowania tajemnicy.
5. Typologie 2026: przestępczość hybrydowa, czyli kryptoaktywa, AI, legalne spółki i klasyczny rachunek bankowy w jednym schemacie
Europol w raporcie „Decoding the EU’s most threatening criminal networks”, wydanie 2, opublikowanym 26 czerwca 2026 r., opisuje najgroźniejsze sieci przestępcze w Unii jako coraz szerzej wykorzystujące cyberprzestępczość, platformy cyfrowe, szyfrowaną komunikację i AI, a do ukrywania działalności i reinwestowania dochodów kryptowaluty, techniki prania pieniędzy i legalne struktury biznesowe. Raport obejmuje ponad 700 sieci, z których 85 proc. korzysta z legalnych struktur biznesowych. INTERPOL w ocenie zagrożeń z marca 2026 r. opisuje z kolei współpracę sieci oszustów z wyspecjalizowanymi grupami prania pieniędzy i rozrost centrów oszustw.
Moduł uczy analityka patrzeć ponad produkt: wpływ z legalnej spółki, przelew do fintechu, zakup stablecoina, przejście przez most międzyłańcuchowy, transakcja z brokerem OTC, powrót do systemu bankowego i zakup aktywa mogą tworzyć jeden łańcuch. Omawiamy sygnały dotyczące rachunków słupów, fikcyjnych faktur, spółek fasadowych, obchodzenia sankcji, kryptoaktywów i oszustw inwestycyjnych oraz sposób łączenia ich w jedną narrację dochodzeniową.
Część praktyczna odtwarza przepływ środków w schemacie, w którym żaden pojedynczy produkt nie generuje alertu, a podejrzenie powstaje dopiero po zestawieniu danych z kilku systemów. Uczestnicy ustalają, które informacje bank może pozyskać samodzielnie, które wymagają pytania do klienta i w którym momencie ustalenia uzasadniają zawiadomienie.
6. Decyzja, którą da się obronić przed kontrolą jakości, audytem i nadzorem
Nowy europejski model nadzoru zwiększa znaczenie dowodu skuteczności kontroli. Nie wystarczy wykazać, że alert został obsłużony; trzeba pokazać, dlaczego wybrano określony zakres analizy, jakie dane wykorzystano, jakie alternatywne hipotezy odrzucono, czy zaktualizowano ocenę ryzyka klienta i dlaczego sprawę zamknięto albo przekazano dalej. Już dziś art. 34 ust. 3 ustawy AML wymaga wykazania na żądanie organów kontroli, że zastosowane środki odpowiadały poziomowi rozpoznanego ryzyka.
Moduł obejmuje jakość notatki analitycznej, przegląd dokonywany przez drugiego analityka, zasadę dwóch par oczu, mierniki wyników fałszywie i prawdziwie pozytywnych, ryzyko automatyzacji i wykorzystania AI, wyjaśnialność decyzji oraz kontrolę nad regułami monitorowania. Osobno omawiamy przechowywanie dokumentacji, które AMLR reguluje w art. 77, oraz pięcioletni okres przechowywania informacji o transferach wymagany przez rozporządzenie (UE) 2023/1113.
Uczestnik kończy szkolenie z modelem analizy, który jest nie tylko szybki, lecz także audytowalny i możliwy do odtworzenia po miesiącach, oraz z listą elementów, bez których decyzja o zamknięciu alertu lub przekazaniu zawiadomienia nie powinna zostać zatwierdzona.