Cz. I. PODSTAWY KREDYTU KONSUMENCKIEGO I OBOWIĄZKI INFORMACYJNE.
Cel szkolenia:
Po ukończeniu tej części Uczestnik:
• zna podstawowe pojęcia i zasady wynikające z ustawy o kredycie konsumenckim oraz rozumie ich znaczenie w codziennej praktyce bankowej;
• rozumie relacje pomiędzy regulacjami krajowymi i unijnymi dotyczącymi kredytu konsumenckiego;
• potrafi prawidłowo identyfikować obowiązki informacyjne banku wobec klienta na etapie przedkontraktowym;
• zna zasady przekazywania informacji o kosztach kredytu, w tym dotyczących RRSO, całkowitej kwoty kredytu oraz całkowitej kwoty do zapłaty;
• rozumie znaczenie europejskich standardów informacyjnych i ich wpływ na proces sprzedaży produktów kredytowych;
• zna podstawowe wymogi dotyczące oceny zdolności kredytowej oraz źródła danych wykorzystywane
w tym procesie;
• potrafi rozpoznać sytuacje wymagające uzupełnienia dokumentacji lub pozyskania dodatkowych informacji od klienta;
• zna podstawowe prawa konsumenta związane z zawarciem umowy kredytowej, w szczególności prawo odstąpienia od umowy oraz prawo wcześniejszej spłaty kredytu;
• rozumie kierunek zmian wynikających z dyrektywy CCD2 w zakresie informacji przekazywanych klientom oraz oceny zdolności kredytowej.

PROGRAM:
I. WPROWADZENIE DO RAM PRAWNYCH.
• Zakres zastosowania UKK – definicje:
o kredyt konsumencki, konsument, całkowita kwota kredytu, całkowita kwota do zapłaty, stopa
oprocentowania kredytu, RRSO, ocena zdolności kredytowej, trwały nośnik – zgodnie z art. 5 UKK.
o Zwrócenie uwagi na znaczenie RRSO jako syntetycznego kosztu kredytu i praktyczne skutki
dla konstrukcji oferty.
• Relacja między prawem krajowym a prawem UE:
o UKK jako implementacja dyrektywy 2008/48/WE oraz kolejnych zmian (m.in. w zakresie wskaźników
referencyjnych i restrukturyzacji, art. 11a, 16a dyrektywy 2008/48/WE).
o CCD2 jako nowy akt, który uchyla dyrektywę 2008/48/WE i wymaga nowej transpozycji – cele: usunięcie rozdrobnienia, dostosowanie do transformacji cyfrowej, objęcie nowych produktów
(w tym wysokokosztowe krótkoterminowe kredyty, produkty „kup teraz, zapłać później”).
II. INFORMACJE PRZEDKONTRAKTOWE – OBECNE WYMOGI UKK VS. KIERUNEK CCD2.
1. Obecne wymogi UKK (stan na dziś).
o Szczegółowe omówienie art. 13 UKK – informacje przedkontraktowe:
 dane identyfikacyjne kredytodawcy / pośrednika, rodzaj kredytu, czas trwania umowy, stopa
oprocentowania i zasady jej zmiany, całkowita kwota kredytu, terminy i sposób wypłaty, całkowita kwota do zapłaty, RRSO z reprezentatywnym przykładem, zasady i terminy spłaty, kolejność zaliczania rat, koszty (odsetki, prowizje, opłaty, w tym za rachunki i instrumenty płatnicze), koszty zadłużenia
przeterminowanego, skutki braku płatności, wymagane zabezpieczenia, prawo do odstąpienia, prawo wcześniejszej spłaty, prawo do bezpłatnej informacji o ocenie zdolności kredytowej i o projekcie umowy, czas związania ofertą.
o Zwrócenie uwagi na formę (trwały nośnik) i moment przekazania („w czasie umożliwiającym zapoznanie się”).
2. Standard UE – europejski arkusz informacyjny (EKS).
o Omówienie struktury europejskiego arkusza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego
z załącznika III do dyrektywy 2008/48/WE (dane kredytodawcy, główne cechy produktu, koszty
– w tym RRSO, koszty opóźnień, inne aspekty prawne – np. rozwiązanie umowy, weryfikacja w bazach
danych).
o Pokazanie praktycznego powiązania EKS z informacjami wymaganymi w art. 13 UKK.
3. Kierunek zmian CCD2 (do wplecenia w omawianie praktyki):
o CCD2 dąży do zwiększenia przejrzystości i porównywalności – w tym także dla produktów dotąd często poza zakresem (małe kwoty, krótkie terminy, BNPL).
o Konsekwencja dla banku: prawdopodobne rozszerzenie stosowania standardowych arkuszy
informacyjnych i wymagań co do treści reklam oraz informacji pre umownych, także w kanałach
cyfrowych.
Ćwiczenia praktyczne:
• Analiza przykładowego formularza informacyjnego banku pod kątem zgodności z art. 13 UKK i wzorem EKS.
• Identyfikacja brakujących lub nieprecyzyjnych informacji (np. RRSO, koszty opóźnień, zabezpieczenia).
III. OCENA ZDOLNOŚCI KREDYTOWEJ I KORZYSTANIE Z BAZ DANYCH.
1. Definicja i rola oceny zdolności kredytowej.
o Ocena zdolności kredytowej jako ocena zdolności konsumenta do spłaty kredytu wraz z odsetkami
w terminach umownych – definicja z art. 5 pkt 16 UKK.
o Znaczenie oceny dla ograniczania nadmiernego zadłużenia – punkt ciężkości zarówno w UKK,
jak i w CCD2.
2. Źródła danych do oceny – bazy danych i tajemnica bankowa.
o Pojęcie baz danych w rozumieniu UKK (instytucje, o których mowa w art. 105 ustawy – Prawo bankowe oraz biura informacji gospodarczej).
o Zasady wymiany informacji z bankami i instytucjami pożyczkowymi (Prawo bankowe – art. 105) – dane niezbędne do oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka, obowiązek aktualizacji informacji o spłatach
i nowych zobowiązaniach.
3. Ocena zdolności kredytowej – przykład z instytucją pożyczkową (istotne dla benchmarku).
o Art. 9a UKK (na przykładzie instytucji pożyczkowych):
 obowiązek pozytywnej oceny zdolności przed udzieleniem kredytu;
 wykorzystanie danych z zaufanych dostawców (bazy kredytowe, BIG) i, gdy to niewystarczające,
obowiązek pozyskania od konsumenta oświadczeń o dochodach i wydatkach + dokumenty
– przy określonych progach kwotowych;
 przechowywanie danych 3 lata i ciężar dowodu prawidłowej oceny po stronie instytucji;
 sankcje za udzielenie kredytu z naruszeniem obowiązków (nieważność zbycia wierzytelności, zakaz
dochodzenia przed spłatą wcześniejszego zobowiązania, brak odsetek/kosztów za okres zakazu).
o Wskazanie, że CCD2 wzmacnia nacisk na rzetelną, opartą na odpowiednich danych ocenę zdolności,
także dla nowych, cyfrowych form kredytowania.
4. Perspektywa CCD2 – spodziewane wątki szkoleniowe
o Bardziej precyzyjne zasady oceny zdolności w środowisku cyfrowym, w tym przy wykorzystaniu
zautomatyzowanych narzędzi oraz danych alternatywnych.
o Możliwość ograniczeń w stosowaniu scoringu, który mógłby prowadzić do nieodpowiedzialnego
udzielania kredytu – konieczność udokumentowania metodologii.
Ćwiczenia:
• Case study: wniosek kredytowy z niepełnymi danymi – jakie informacje musi zebrać pracownik, jakie bazy sprawdzić, jak udokumentować decyzję.
• Dyskusja: kiedy odmowa kredytu jest wymagana z punktu widzenia ochrony konsumenta.
IV. PODSTAWOWE PRAWA KONSUMENTA: ODSTĄPIENIE, WCZEŚNIEJSZA SPŁATA, ZMIANA WARUNKÓW.
1. Prawo odstąpienia i wcześniejszej spłaty – w oparciu o UKK.
o Uporządkowanie zasad (czas na odstąpienie, skutek odstąpienia, rozliczenia) oraz prawo konsumenta
do spłaty kredytu przed terminem i do odpowiedniego obniżenia całkowitego kosztu kredytu.
o Zwrócenie uwagi, że informacja o tych prawach musi być przekazana przed zawarciem umowy (art. 13 ust. 1 pkt 15–16 UKK).
2. Zmiana warunków umowy – nowe obowiązki informacyjne (implementacja art. 11a dyrektywy 2008/48/WE)
o Omówienie art. 30a UKK: obowiązek informowania konsumenta nie później niż na 30 dni przed zmianą postanowień umowy o kredyt konsumencki, w tym:
 przejrzysty opis proponowanych zmian oraz harmonogram wdrożenia;
 informacja o środkach zaskarżenia – reklamacja i wniosek do Rzecznika Finansowego, możliwość drogi sądowej lub ADR.
o Wyjątki: zmiany na wniosek konsumenta lub za jego zgodą na krótszy termin informowania; wyłączenie stosowania art. 30a w przypadkach z art. 36 UKK.
3. Kierunek CCD2.
o Dyrektywa 2021/2167 wprowadziła do dyrektywy 2008/48/WE art. 11a (informacje o zmianie warunków)
– już przełożony do UKK w art. 30a.
o CCD2 będzie utrzymywać wysoki standard przejrzystości zmian umowy – szkolenie powinno
przygotować pracowników do standardowego informowania o każdej istotnej zmianie (w tym zmianach stopy procentowej, opłat, struktury rat).
o ________________________________________
o
Cz. II. NIEWYKONANIE UMOWY, RESTRUKTURYZACJA, REKLAMA I PRODUKTY PRZYSZŁOŚCI (CCD2).

Cel szkolenia:
Po ukończeniu tej części Uczestnik:
• zna obowiązki banku związane z wykonywaniem umowy o kredyt konsumencki i komunikacją z klientem po zawarciu umowy;
• rozumie zasady informowania konsumenta o zmianach warunków umowy oraz wynikające z tego obowiązki dokumentacyjne;
• zna podstawowe rozwiązania prawne dotyczące opóźnień w spłacie zobowiązań oraz restrukturyzacji zadłużenia;
• potrafi identyfikować dostępne formy wsparcia klienta znajdującego się w trudnej sytuacji finansowej;
• rozumie znaczenie działań restrukturyzacyjnych jako elementu ochrony konsumenta i ograniczania ryzyka kredytowego;
• zna podstawowe wymogi dotyczące reklamy, prezentacji ofert oraz sprzedaży produktów dodatkowych związanych z kredytem;
• potrafi rozpoznawać ryzyka związane z nieuczciwymi praktykami sprzedażowymi i konfliktami interesów;
• rozumie wpływ CCD2 na procesy sprzedażowe, informacyjne i operacyjne w banku;
• zna najważniejsze założenia nowych regulacji dotyczących produktów cyfrowych, kredytów krótkoterminowych oraz rozwiązań typu BNPL;
• rozumie znaczenie odpowiednich kwalifikacji, standardów etycznych i odpowiedzialności pracowników uczestniczących w procesie oferowania i obsługi kredytów konsumenckich;
• potrafi identyfikować obszary działalności banku, które będą wymagały dostosowania do nowych wymogów wynikających z CCD2.

Program:
I. OPÓŹNIENIA W SPŁACIE I RESTRUKTURYZACJA.
1. Nowe obowiązki w UKK – restrukturyzacja zadłużenia.
o Omówienie projektowanego art. 21a UKK (implementacja art. 16a dyrektywy 2008/48/WE):
 obowiązek wezwania konsumenta do spłaty z terminem co najmniej 14 dni roboczych;
 informacja o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację w terminie 14 dni roboczych;
 przykładowe formy restrukturyzacji: wydłużenie okresu kredytowania, zmiana rodzaju umowy, odroczenie spłat, zmiana oprocentowania, wakacje kredytowe, częściowe spłaty, przewalutowanie, częściowe
umorzenie, konsolidacja zadłużenia;
 obowiązek udzielenia szczegółowych wyjaśnień przy odmowie restrukturyzacji; obowiązek posiadania polityk i procedur restrukturyzacyjnych przed wszczęciem egzekucji.
2. Źródło unijne – art. 16a dyrektywy 2008/48/WE (wprowadzony dyrektywą 2021/2167).
o Wymóg, aby kredytodawcy mieli polityki i procedury dla rozsądnych środków restrukturyzacyjnych,
obejmujących m.in. refinansowanie, wydłużenie okresu, zmianę rodzaju umowy, odroczenia, wakacje
kredytowe, przewalutowanie, częściowe umorzenie, konsolidację.
o Możliwość ustawowych limitów opłat z tytułu zaległości i dodatkowych opłat, z górnym limitem.
3. Kierunek CCD2.
o CCD2 wzmacnia wymóg proaktywnego podejścia do ryzyka kredytowego na wczesnym etapie
i restrukturyzacji przed egzekucją, z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji konsumenta i ograniczaniem kosztów zaległości.
o Konsekwencja szkoleniowa: pracownicy powinni rozumieć, że celem jest uniknięcie nadmiernej eskalacji zadłużenia i kosztów, a nie jedynie dochodzenie należności.
Ćwiczenia:
• Scenariusz: klient z 3 miesięcznym opóźnieniem – jakie działania, jakie propozycje restrukturyzacji, jak komunikować ryzyka i koszty.
II. REKLAMA, SPRZEDAŻ ŁĄCZONA I EDUKACJA FINANSOWA.
1. Reklama i materiały marketingowe – standardy unijne.
o Na przykładzie dyrektywy 2014/17/UE (hipoteka, ale zbieżne standardy): reklama musi umożliwiać
konsumentowi porównanie ofert, zawierać istotne elementy, szczególnie gdy wskazuje stopę
oprocentowania lub liczby dotyczące kosztu kredytu; zakaz wprowadzania w błąd.
o W CCD2 można oczekiwać wzmocnienia podobnych zasad dla kredytów konsumenckich, zwłaszcza
w środowisku internetowym.
2. Sprzedaż łączona i produkty dodatkowe
o W kontekście art. 13 ust. 1 pkt 9 UKK – obowiązek poinformowania o konieczności zawarcia umowy
dodatkowej (np. ubezpieczenia) gdy jest to warunek kredytu lub jego warunków.
o Dyrektywa 2014/17/UE akcentuje wymóg działania w najlepiej pojętym interesie konsumenta,
odpowiedniego poziomu etyki i ograniczania konfliktów interesów (w tym systemu wynagradzania).
o CCD2, patrząc na uzasadnienie, ma na celu dalsze ograniczenie nieuczciwych praktyk sprzedażowych (misselling) i zapewnienie, że udzielanie kredytu nie jest agresywnym narzędziem marketingu innych
towarów/usług.
3. Edukacja finansowa konsumentów.
o CCD2 przewiduje obowiązek państw członkowskich promowania środków edukacji finansowej w zakresie odpowiedzialnego zaciągania pożyczek i zarządzania długiem, także w odniesieniu do umów o kredyt konsumencki, ze szczególnym uwzględnieniem po raz pierwszy zaciągających kredyt i kanałów
cyfrowych.
o Konsekwencja dla banku: program szkolenia powinien przygotować pracowników do udzielania klientom jasnych, edukacyjnych wyjaśnień, a nie tylko formalnego przekazania dokumentów.
Ćwiczenia:
• Przeredagowanie przykładowej reklamy kredytu gotówkowego tak, aby była zgodna z wymogami
przejrzystości, nie wprowadzała w błąd i zawierała kluczowe informacje.
III. ZAKRES PRZEDMIOTOWY CCD2 I NOWE PRODUKTY (BNPL, MAŁE KWOTY, KRÓTKIE TERMINY).
1. Rozszerzony zakres dyrektywy – istotne dla banków.
o CCD2 obejmuje m.in. umowy o kredyt:
 o całkowitej kwocie poniżej 200 EUR,
 umowy nieoprocentowane i wolne od innych opłat, ale z opłatami za opóźnienia,
 kredyty do spłaty w terminie 3 miesięcy z jedynie nieznacznymi opłatami,
 produkty „kup teraz, zapłać później” (BNPL) – co do zasady nie wyłączone z zakresu stosowania.
o Państwa członkowskie mogą częściowo wyłączyć stosowanie wybranych przepisów (reklama, informacje przedumowne, informacje umowne) dla niektórych z tych umów, ale co do zasady kredyty te będą objęte ramami CCD2.
2. Znaczenie dla banku.
o Bankowe produkty ratalne w e commerce, karty kredytowe, limity w rachunku, mikrokredyty – wszystkie mogą być objęte pełniejszym reżimem informacyjnym i oceny zdolności.
o Potrzeba przeglądu obecnych procesów sprzedażowych i informacyjnych w tych segmentach
oraz dostosowania komunikacji dla klienta cyfrowego.
Ćwiczenia:
• Mapa produktów banku (ćwiczenie warsztatowe): które produkty już dziś są objęte UKK, a które będą
wymagały szczególnej uwagi w związku z CCD2.
IV. STANDARDY WIEDZY I KOMPETENCJI PERSONELU.
1. Wymogi dotyczące wiedzy i kompetencji – analogia do rynku hipotecznego.
o Dyrektywa 2014/17/UE w załączniku III określa minimalne wymogi wiedzy i kompetencji dla personelu
kredytodawców i pośredników: m.in. znajomość produktów kredytowych i usług dodatkowych, przepisów konsumenckich, procesu uzyskania kredytu, wyceny zabezpieczeń, standardów etycznych, procesu oceny zdolności, podstaw finansów i ekonomii.
o CCD2 przewiduje podobny nacisk na kwalifikacje personelu zaangażowanego w umowy o kredyt
konsumencki – zarówno front office, jak i back office oraz kadrę kierowniczą